Απόψεις του Byung – Chul Han με αναφορές στη κλινική φιλοσοφία.

O Byung – Chul Han μας λέει ότι το ανοσολογικό πρότυπο που κυριάρχησε στον προηγούμενο αιώνα βασίζεται σε μια σαφή διαφοροποίηση μεταξύ φίλου και εχθρού ή μέσα και έξω και επικράτησε ως μοντέλο σχεδόν παντού. Επισημαίνει ότι κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου, όλοι γνώριζαν ποιος ήταν ο εχθρός και ποιος όχι. Ο Byung – Chul Han διακρίνει μάλιστα, μια συγγένεια μεταξύ της ανοσολογικής και της στρατιωτικής ρητορικής. Όπως λειτουργεί  τα μοντέλα  της ιατρικής σκέψης, στην ίδια προοπτική  λειτουργούν και  οι κοινωνικές και πολιτικές οργανώσεις. Με άλλα λόγια  η αλλοτρίωση του εξωτερικού στοιχείου αποτελεί επαρκή αιτιολόγηση για την απέλαση του.

Ο κεντρικός ισχυρισμός του Byung – Chul Han, είναι ότι από το τέλος του ψυχρού πολέμου, οι κοινωνικοί σχηματισμοί έχουν απομακρυνθεί από το παραπάνω μοντέλο  του ανοσολογικού προτύπου. Οι κεντρικές κατηγορίες της  ανοσολογίας, διακρίνουν  την ετερότητα ως ξένη, και την θέση της παίρνει   πλέον η διαφορά. Η διαφορά, σε αντίθεση με την διαφορετικότητα, δεν επιζητεί  πλήρη αναγνώριση  από το ανοσοποιητικό σύστημα. Και αυτό γιατί η  διαφορά αποτελεί μια ήπια  μορφή αλλοτρίωσης, λειτουργεί στο μοντέλο του  τουρίστα, ο οποίος είναι  περισσότερο   επισκέπτης παρά   εισβολέας. Μπορεί για παράδειγμα  να περιπλανηθεί σ ένα έδαφος χωρίς  να προκαλέσει κακό .

Το ανοσολογικό υπόδειγμα βασίζεται σε μια διαλεκτική της  αρνητικότητας. Ο ιός διασπάται στον οργανισμό και προσπαθεί  ο οργανισμός με τη σειρά του, να ακυρώσει τον εισβολέα. Αλλά  όπως  κάθε παίκτης, για να επιβιώσει, πρέπει να αρνηθεί την "άρνηση" του, έτσι ακριβώς  λειτουργεί και  ο σχηματισμός αντισωμάτων που ουσιαστικά  είναι  το αποτέλεσμα της άρνησης του οργανισμού κάτω από ένα ελεγχόμενο ποσό αρνητικότητας. 

Η εξαφάνιση της διαφορετικότητας σημαίνει ότι τώρα ζούμε σε μια εποχή χωρίς αρνητικότητα. Ωστόσο θα πει ο Byung – Chul Han οι νευρωνικές ασθένειες ενδέχεται να περιλαμβάνουν μια ιδιότυπη  διαλεκτική,  μια διαλεκτική της  θετικότητας, και  όχι της  αρνητικότητας. Η υπερδραστηριότητα ή η εξάντληση, είναι αποτέλεσμα υπερβολικής θετικότητας. Η βία / η  δύναμη ( Gewalt ) ενέχουν  θετικότητα, προέρχονται  από την υπερπαραγωγή, την υπερβολική επίδοση ή και  την υπερβολική επικοινωνία. Η διαλεκτική της θετικότητας δεν  βασίζεται σε κάτι ξένο στο σύστημα, (σε οποιοδήποτε σύστημα: οργανικό σύστημα, πολιτικό σύστημα, πολιτιστικό σύστημα) είναι μονίμως  στο σύστημα σε αναγνωρισμένη εξέλιξη.  Ως εκ τούτου, η νευρωνική βία δεν επιδέχεται  κάποια  «ιική» εξουσία. Και επιπλέον οι νευρωνικές ασθένειες εστιάζονται εκεί, στη διαλεκτική της θετικότητας.(Και αναφέρεται ο Byung – Chul Han  στις νευρωνικές ασθένειες και όχι της ψυχαναλυτικές οι οποίες είναι της τάξεως της αναπαραστάσεως η οποία προσκολλάται στο σημαίνον του Άλλου άρα στην διαφορά). 

Απόστολος Αποστόλου 

Τι είναι το "discrepancy monitor". Ζητήματα κλινικής φιλοσοφίας.

Η Κλινική Φιλοσοφία, αναφερόμενη στη τηλεματική ζωή μας, μιλάει για "discrepancy monitor", μια διαδικασία που παρακολουθεί κανείς τον εαυτό του στην τρέχουσα κατάσταση της χρήσης ως πρότυπο ζωής μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ένα πείραμα από πέντε νευροεπιστήμονες το 2014 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το "αθώο", Facebook ενεργοποιεί το ίδιο παρορμητικό τμήμα του εγκεφάλου με την κατάχρηση παιγνίων και ουσιών. Συμβάλει και αυτό στις εθιστικές συμπεριφορές.

Δεδομένου ότι οι εθιστικές συμπεριφορές συνήθως οφείλονται σε παραβιαζόμενη ομοιόσταση των παρορμητικών (αμφιβληστροειδικών) και ανασταλτικών (προμετωπιαίου φλοιού) εγκεφαλικών συστημάτων. Η μελέτη εξέτασε αν αυτά τα συστήματα υπονομεύουν μια συγκεκριμένη περίπτωση εξάρτησης από την τεχνολογία, δηλαδή εκείνης του "εθισμού".

Η ζωή μας στη θυσία του εθισμού.

Απόστολος Αποστόλου.

Μπερξόν και κλινική φιλοσοφία.

Ο Μπερξόν υποστήριξε μια γνωσιοθεωρία στη βάση μιας ψυχολογίας η οποία ξεπερνά τα υλικά χαρακτηριστικά.

Τι μας λέει λοιπόν ο Γάλλος φιλόσοφος.

Οι ενέργειες μας έχουν αφετηρία το σύνολο της προσωπικότητάς μας.

Η απόφασή μας λειτουργεί καινοτόμα και η δράση μας πηγάζει από το εγώ, η οποία αποτελεί προϊόν ελευθερίας. Όταν όμως αρνούμαστε την ελευθερία του εγώ μας, τότε  η διάνοια μας σχηματίζει ένα επιφανειακό σωματοειδές εγώ.

 Αλλά έτσι  επικαλύπτεται το βαθύτερο και αυθεντικό μας εγώ, το οποίο είναι αυτή η ίδια η δημιουργίας μας και η διάρκεια μας. 

Απόστολος Αποστόλου.

Κλινική Φιλοσοφία

Τι είναι η Κλινική Φιλοσοφία; Από τον Peter Koestenbaum, στον  Hilarion Petzold, και τον Kiyokazu Washida φθάνοντας στον  Lucio Packter.



Τετάρτη-Πέμπτη-Παρασκευή. Σεμινάριο Κλινικής Φιλοσοφίας περιορισμένος αριθμός συμμετεχόντων. Email επικοινωνίας. adfapostolou@yahoo.gr. Βεΐκου 30  ΙΙ όροφος.Κόστος συμμετοχής σεμιναρίου 30 ευρώ. 

Η συγνώμη, της ημετέρας «παιδεύσεως» και του Ζαν Ντεριντά.

 

Ο Ζ. Ντεριντά  είναι από εκείνους που πιστεύουν ότι οι λέξεις διατυπώνουν τη σκέψη και τον «τροπισμό» μας. Έτσι το πασίγνωστο pardon (συγνώμη) αντλεί την καταγωγή του από τη λέξη don (δώρο και δωρεά) και ως εκ τούτου, η συγνώμη αποκτά νόημα μόνο όταν την δίνεις χωρίς ο άλλος να στην έχει ζητήσει και επιπλέον χωρίς ο άλλος να την περιμένει. Αυτή είναι εξάλλου και η έννοια της αγάπης, η πιο «οξεία μορφή δώρου» θα μας πει ο Ζ. Ντεριντά.

Ο Ζ, Ντεριντά επηρεασμένος από τον Γιανκέλεβιτς και από τον Μαρσέλ  Μως συνθέτει με τον δικό του τρόπο την έννοια της συγνώμη. Ο Γιανκέλεβιτς θέτονταν το ερώτημα αν θα πρέπει να συγχωρούμε  τα εγκλήματα του πολέμου, αναφερόμενος στα εγκλήματα των ναζί,  θα υπερασπιστεί την άποψη ότι η έννοια της συγνώμης έχει χρωματιστεί από την ιουδαιικοχριστιανική αντίληψη  η οποία θέλει τη συγνώμη ως δωρεά. Η συγνώμη κατά τον Γιανκέλεβιτς έχει συνδεθεί και θα λέγαμε ταυτιστεί, με την μετάνοια αλλά και την τιμωρία, χωρίς βέβαια  να μένει απέξω η εξιλέωση και  η εξαγορά των αμαρτιών.

Αυτή όμως η άποψη κρίνεται από  τον Ζ. Ντεριντά  να ενέχει μια αυστηρή ηθική η οποία αρνείται την απεραντοσύνη της συγχώρεσης. Επιπλέον ξεπερνά και τη θέση του Μαρσέλ Μως, όπου το δώρο δεν αποτελεί μια καλόκαρδη έκφραση, αλλά περιμένει πάντα την ανταπόδοση. Τα δώρα ως μέσα ανταλλαγής υπάρχουν πάντα ως ανταλλάγματα.Το δώρο είναι μια "συνολική παροχή", εμποτισμένη με "πνευματικούς μηχανισμούς" στους οποίους εμπλέκεται η τιμή του παροχέα και του παραλήπτη.  

Οι δικοί μας, της ημετέρας «παιδεύσεως»μας, έχουν πει ότι η συγνώμη προέρχεται από το συγγιγνώσκω (συγ-συν+γιγνώσκω). Δηλαδή καθίσταται βιωματική καθολικότητα, η οποία μεταμορφώνει την απαίτηση σε αναζήτηση σχέσης. Η συγνώμη δεν γίνεται ανταλλαγή αλλά εναλλαγή άποψης, σχέση ετερότητας και εμπειριών. Δεν υπάρχει ως δώρο αλλά ως αφετηριακή διαστολή του προσώπου.

Ο Ζ. Λακάν αναγνωρίζει στη συγνώμη μια διαδρομή και μια δυνατότητα. Η δυνατότητά της, αρχίζει στο σημείο που φαίνεται αδύνατη, έτσι συγνώμη είναι να συγχωρεί κανείς αυτό που δεν μπορεί να συγχωρέσει. Θυμίζει τον μαθητευόμενο σαμάνο ο οποίος δέχεται να τον φτύσει ο δάσκαλός του, στο στόμα και να καταπιεί το σάλιο του δασκάλου του, για να μυηθεί στους δρόμους της δυστυχίας και της κολάσεως.

Απόστολος Αποστόλου.  

Μισέλ ντε Σερτώ – Ανρί Λεφέβρ: Η καθημερινότητα και η Φιλοσοφική Συμβουλευτική

Μπορεί η φιλοσοφία σήμερα στη μετανεωτερική εποχή που διασχίζουμε να λειτουργήσει ως πρακτική ενός βιωμένου κόσμου; Στον γαλλικό στοχασμό υπάρχουν δύο φιλόσοφοι που κινούνται σ’ αυτήν την κατεύθυνση. Ο Μισέλ ντε Σερτώ και ο Ανρί Λεφέβρ. Και οι δύο προτείνουν να αλλάξουμε μοντέλο χαράς και απόλαυσης, να αποδεσμευτούμε από τις εργαλειακές προϋποθέσεις και να ενταχθούμε σ’ ένα παιχνίδι αναζήτησης γύρω από την ελευθερία και την ευθύνη. Βλέποντας τη φιλοσοφία σαν σπουδή του ανθρώπου, γύρω από το στοίχημα της αξιοπρέπειας.

Ο Μισέλ ντε Σερτώ καταγράφει  με βαθιά υποψία το λάϊτ μοτίβ του κόσμου, και τις ακρότητες της διαχειριζόμενης ζωής που αποστομώνουν τη χαρά και καθηλώνουν το όνειρο. Όλα γίνονται μια επιχείρηση με σκοπό να αιχμαλωτίσουν το νου και τις αισθήσεις και να οδηγηθεί η έκφραση του μετανεωτερικού ανθρώπου σε μια σειρά από ξεθυμασμένους κατευνασμούς. Η ζωή είναι εκείνο το εκκρεμές μεταξύ στρατηγικών και πρακτικών επιλογών.

Οι στρατηγικές επιλογές αποτελούν τις θεσμικές εφαρμογές, τις πειθαρχίες ρητορικής, τις αρχιτεκτονικές των πόλεων, τις επιχειρησιακές λογικές, τις γλώσσες της διαχείρισης, τους συγκεντρωτισμούς διασκέδασης και επικοινωνίας, (συνάφειες βλέπουμε με Γκυ Ντεμπόρ και με Paula Mathieu) που όλα μοιάζουν να λειτουργούν δορυφορικά γύρω από έναν έλεγχο του χρόνου και του χώρου (συνάφειες με Μισέλ Φουκώ). Είναι ο τρόπος λειτουργία και τα σχήματα δράσης του χρήστη – καταναλωτή, του περιθωριοποιημένου ανθρώπου, της υπερεκτιμημένης εποχής

Οι πρακτικές επιλογές για τον Μισέλ ντε Σερτώ, είναι οι  κοινές πρακτικές απλών ανθρώπων, που επικεντρώνονται σε καθημερινές συνήθειες –πρακτικές, όπως η  ανάγνωση (όχι με την τηλεματική της διάσταση, δηλαδή εκεί  όπου το μάτι μαθαίνει να προσγειώνεται στο χειραγωγημένο και ημιθανές νόημα), οι  περίπατοι (όχι ως ρίσκο  στις   κονστρουκτιβιστικές  πόλεις), οι συζητήσεις (όχι ως λεξιλόγιο υπνοβάτη από τα παραισθησιογόνα των  μέσων ενημέρωσης), η μαγειρική (όχι ως υλικά για πέταμα), αλλά σε ένα δίκτυο τόπων και σχέσεων που σπάει τους κώδικες της τεχνητής ζωής και της νοημοσύνης, και στοιχηματίζει στον επαναπροσδιορισμό μιας νέας επινοητικότητα. Εδώ έγκειται και η διαφορά του από τον Μισέλ Φουκώ με την φιλοσοφία της  πανεξουσιότητας της ζωής. Ο Μισέλ ντε Σερτώ βλέπει αντιστάσεις μέσα από τις κοινές πρακτικές.    

Ο Μισέλ ντε Σερτώ φίλος και συνεργάτης στα πρώτα στάδια του Λακάν (όταν ο Λακάν αποχώρησε από την Société Parisienne de Psychanalyse και οργάνωσε την Société Française de Psychanalyse ,SFP) ξέρει ότι όταν ο άνθρωπος  χρεώνεται με ρόλους τότε ζει την ακύρωση του, την απόλυτη νεύρωσή του. Γι’ αυτό το άνοιγμα στο άλλο χωρίς εργαλειακές προϋποθέσεις και  χωρίς την ιλαρότητα των παθών του εγώ, γίνεται υπόσχεση, και ποτέ σύστημα συνενοχής, σε νέους ατομισμούς που κατασκευάζουν βαλσαμωμένες ψυχές και άκυρες ανθρωπογεωγραφίες.   

 Ανρί Λεφέβρ, κινείται και εκείνος σε μια παράλληλη προβληματική. Φέρνει στην επιφάνεια την καθημερινότητα, και την φέρνει στο επίπεδο της γλώσσας και της έννοιας, όχι ενοχικά και απαξιωτικά, αλλά στην σημαντική της αξίας στο να ζεις την παροντικότητα. Η καθημερινότητα ξανοίγεται σε απεριόριστες στιγμές γίνεται ένα βίωμα. Ένα βίωμα που η φιλοσοφία το θέλει ως  βίωμα δι’ αυτό. Αλλά όσο και αν η φιλοσοφία επιθυμεί να αφήσει την καθημερινότητα  έξω από τη σκέψη, εκείνη την πολιορκεί και την αναγκάζει να σταθεί απέναντί της και να προσεγγίσει το βίωμα ως  καθ’ αυτό.

Μπορεί το καθημερινό να παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα ενός εμπορευματοποιημένου κόσμου, δηλαδή ως ισοδύναμες αλυσίδες, πλασματικών ή πραγματικών καταστάσεων, οι οποίες επιφέρουν ομοιομορφίες μιας καπιταλιστικής ζωής, αλλά ταυτόχρονα είναι πλούσια σε καταστάσεις. Εδώ ο Ανρί Λεφέβρ, προσεγγίζει τους καταστατικούς, εξάλλου υπήρχε μακρόχρονη φιλία με τον Γκυ Ντεμπόρ.

 Η καθημερινή ζωή παρ’ όλη τη φτώχεια της, - θα τονίσει ο Ανρί Λεφέβρ , -  παρέχει ένα ορισμένο αριθμό φάσεων που η καθεμιά τους έχει τα χαρακτηριστικά της, τη συναισθηματική της τονικότητα, τη μνήμη της, τη φάση του έρωτα, τη φάση της ανάπαυσης, τη φάση της χαράς και της δράσης, τη φάση της γνώσης. Η τελευταία είναι και αυτή μια ανάμεσα σε άλλες και δεν θα πρέπει κανείς να τη θεωρήσει ξεχωριστή, πρωταρχική, αποκλειστική, αλλά να την αναγνωρίσει ως μια φάση. Βέβαια ο Ανρί Λέφέβρ κάνει μια διάκριση ανάμεσα σε στιγμές και σε φάσεις και όπως χαρακτηριστικά λέει: «Διακρίνω τις στιγμές ως πολλαπλές, σύντομες αλλά ωστόσο να  είναι  μεστές από σημασία, και τις φάσεις οι οποίες είναι συμπαγείς, έχουν πυκνότητα, έχουν  μνήμη, και είναι αναγνωρίσιμες».

  Η καθημερινότητα σύμφωνα πάντα με τον Ανρί Λεφέβρ, αποτελεί μια αλληλοδιαπλοκή του κυκλικού επαναληπτικού (οι μέρες και οι μνήμες και τα χρόνια) με το γραμμικό επαναληπτικό (όπως μια σειρά από χειρονομίες ή όπως τονίζει ο Λεφέβρ, από «χτυπήματα σφυριού» ).

Η καθημερινή ζωή βαραίνει επάνω μας με όλη της την ένταση. Λειτουργεί επάνω στο επαναληπτικό και το «διαφοροποιητικό» και υπεισέρχεται σε μια προβληματική που σύμφωνα με τον Ανρί Λεφέβρ θα πρέπει να την αποκαλέσουμε ως «μεταφιλοσοφική». Η μεταφιλοσοφία θα μας πει ο Λεφέβρ θυμίζει μια μεταγλώσσα, ένα λόγο πάνω στο φιλοσοφικό λόγο και λειτουργεί ως χρήση των επεξεργασμένων από την φιλοσοφία εννοιών και την ανάλυση των αντικειμένων, των πραγματικοτήτων, ή των δυνατοτήτων, τις οποίες δεν μπόρεσε να προσεγγίσει η φιλοσοφία.

Πολύτιμο υλικό  των δύο Γάλλων φιλοσόφων για την Φιλοσοφική Συμβουλευτική, στις σημερινές κοινωνίες των ακραίων τάσεων εκεί όπου η ψυχανάλυση κατά δήλωση του Φρόϋντ το 1925 έχει χάσει τη δυνατότητα της να θεραπεύει. « Η ίαση έχει πάψει να αποτελεί το μέτρο της αναλυτικής εργασίας». (Περατή και μη περατή ανάλυση. «Το μέλλον θα καθορίσει τη σημασία της ψυχανάλυσης ως επιστήμη του ασυνειδήτου η οποία  ξεπερνά σε μεγάλο βαθμό τη θεραπευτική της αξία.»)

Η καθημερινότητα με τις εξουθενωτικές  ριπές της,  αποτελεί  ένα μεγάλο στοίχημα για να κερδηθεί η προσωπική αυτονομία και η ελευθερία που πηγαίνει πέρα από κάθε υπόθεση και προϋπόθεση.

Απόστολος Αποστόλου.

Κινηματογράφος και Φιλοσοφική Συμβουλευτική

Ο μάγος της εικόνας Φεντερίκο Φελίνι και ο Βιμ Βέντερς ο σκηνοθέτης της «βιωμένης διάρκειας» είναι οι κινηματογραφιστές που ουσιαστικά γράφουν δοκίμια φιλοσοφίας όχι επάνω στο λευκό χαρτί, αλλά στο λευκό «πανί» του σινεμά. Ο Φελίνι με την  ιεραποδημία της ψυχής του προς το αθέατο, φιλοσοφεί και μαζί πριμοδοτεί το ανάποδο της σκέψης. Ενώ ο Βέντερς, φιλόσοφος, γιατρός, ζωγράφος και κινηματογραφιστής, βεβαιώνει την αυτονομία της διάρκειας.

Και οι δύο ασχολήθηκαν με το νιτσεϊκό «αισθητικώς ζην» και κατανόησαν πλήρως τον υπαρξιακό πυρετό του Γκόρκι , όταν εκείνος πρότεινε η «αισθητική να γίνει η ηθική του μέλλοντος».  Με δύο ταινίες τους (Πρόβα Ορχήστρας για τον Φελίνι και Κατάσταση Πραγμάτων για τον Βέντερς) μας παραδίδουν στο παιχνίδι της τέχνης. Όχι ως θέαμα αλλά ως τρόπος ζωής. Η τέχνη σύμφωνα με τους δύο έχει καταστεί παραπλήρωμα της ζωής και έχει υποκαταστήσει τη ζωή. Ζούμε στα μεταίχμια και στις ανανεωτικές ερμηνευτικής της τέχνης, αλλά δεν ζούμε τη βιομέριμνα μας ως τέχνη.

Ο Προύστ, με την αχρονικότητα της αφήγησης στο εξαιρετικό «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο», και ο Γκυ Ντεμπόρ, με το «Η κοινωνία του θεάματος» ξαναέφεραν στην επικαιρότητα το «αισθητικώς ζην» και μαζί το αίτημα όχι να ζούμε ως παθητικοί θεατές της τέχνης και να εξαντικειμενίζουμε  τους συμβολισμούς της,  αλλά να  γίνουμε εμείς  ο συμβολισμός και να ξετυλιχτούμε  ως τέχνη. Δηλαδή να αντιμετωπίζουμε τη ζωή μας, ως πολύτιμο έργο τέχνης, επάνω στο οποίο οφείλουμε  να δουλεύουμε όσο ζούμε. 

Ο Φελίνι με το «Πρόβα Ορχήστρας», αφηγείται ένα αισθητικό γεγονός, ένα κονσέρτο που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί. Μοιάζει κάπως με την ταινία Οκτώμισι (αριστούργημα του Φελίνι) που πάντα μένει η προσπάθεια ανολοκλήρωτη, με την διαφορά ότι εδώ το κίνητρο της αδυναμίας δεν βρίσκεται στον ίδιο τον δημιουργό αλλά μέσα στο σύστημα παραγωγής. Εδώ όλα θέλουν να γίνουν σύμβολο. Όμως και κατά τη στιγμή που τίποτα πια  δεν υπάρχει κωδικοποιημένο ως τέχνη επιβεβαιώνεται μια νέα ελπίδα του συμβολισμού. Ο μαέστρος γίνεται ο ίδιος τέχνης, οι μουσικοί επίσης, παίρνουν και  εκείνοι τη θέση του συμβόλου μέσα στο συμβολικό της δημιουργίας, που δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Εξάλλου ο Φελίνι έχει αποδείξει και στα άλλα φίλμς του, ότι αρνείται τα πάντα, την εξυπνάδα, τη φαντασία την ειρωνεία, την περιέργεια, το πνεύμα της περιπέτειας, ακόμη και την τέχνη του έρωτα, (από την ταινία του Καζανόβας) αν δεν καταφέρουν όλα αυτά να γίνουν σύμβολα μεταφοράς, να γίνουν δηλαδή τέχνη ζωής. Οι αυταπάτες σε βοηθούν μόνο στο ν’ αφήνεσαι να ζεις θα μας πει στο (Ντόλτσε Βίτα) γιατί εγκλείουν τους μεγαλύτερους συμβολισμούς της ζωής. Ο ποιητής της εικόνας Φελίνι απέδειξε και με το «Οκτώμισι» που ήταν μια ταινία μέσα στην ταινία, ότι  το έργο τέχνης δεν είναι  κάποιο θέαμα αλλά η ίδια η ζωή μας.

Ο Βέντερς με το αριστουργηματικό «Η κατάσταση των Πραγμάτων» αρχίζει με την τέχνη, διασχίζει τη ζωή και τελικά κλείνει πάλι με τη τέχνη. Η ιστορία της ταινίας είναι η ιστορία κάποιου σκηνοθέτη που επιχειρεί να γυρίσει μια ταινία και τελικά δεν το καταφέρνει. Όμως μέσα από την ανολοκλήρωτη προσπάθεια, δηλαδή την αγύριστη ταινία βγαίνει και μια άλλη, αυτή που βλέπουμε.

Ο Λυοτάρ μας έχει δώσει τα φώτα του επί του θέματος και μας έχει ήδη  πει, από την εποχή της ρομαντικής τέχνης ότι ο καλλιτέχνης δεν θέλει απλώς να δείξει την τέχνη του αλλά να καταστεί και εκείνος ο ίδιος έργο τέχνης, δηλαδή ότι σημασία δεν έχει το καλλιτέχνημα αλλά ο καλλιτέχνης. Μήπως θα πρέπει να αναστοχαστούμε επάνω στην τέχνη της ζωής και όχι στην θεαματικότητα της τέχνης; Αυτό δεν κάνει εξάλλου η Φιλοσοφική Συμβουλευτική.

Απόστολος Αποστόλου.

        

Nicola Abbagnano και Φιλοσοφική Συμβουλευτική

                   

Αν μια από τις φιλοσοφικές ανθρωπολογίες αξίζει να μελετηθεί, αυτή είναι του υπαρξιστή  Nicola Abbagnano. O Nicola Abbagnano, δεν ταυτίζεται με τους ωκεανολόγους της μεταφυσικής, δεν συμπλέει με χλιμιτρίσματα υλισμού, ούτε συνηγορεί  με υψηλοκάπελλους υπαρξισμούς αν και ο ίδιος υπαρξιστής.

Υπήρξε ένας ιδιότυπος υπαρξιστής  με διασκεπτικά ερωτήματα και προτάσεις για την  αυτοδιάθεση του ανθρώπου. Αντίθετος του ορθολογισμού και του αλογισμού, και στεκόμενος  απέναντι  σε αποφατισμούς του τύπου, «ο άνθρωπος δεν είναι ακόμη, και δεν έχει ακόμη. Συνεπώς η ριζική κατάσταση του ανθρώπου είναι η ελλειμματικότητά του». Ο Nicola Abbagnano, φιλοσοφεί επάνω σε μια εμπειρική – βιωματική μέριμνα που καλείται possibilità δυνατότητα. Ξεκινάει από μια συμφωνία με τον Χάιντεγκερ για να διαφωνήσει στη συνέχεια. Συμφωνεί με την άποψη του Χάιντεγκερ όταν εκείνος γράφει στο βιβλίο του «Sein und Zeit» ότι «η δυνατότητα ως υπαρκτικό γνώρισμα είναι ο  πρωτογενής και ο θεμελιώδης οντολογικός και θετικός προσδιορισμός του “ενθάδε είναι – Dasein”». Αυτή είναι και η μόνη συμφωνία  Abbagnano  και Χάιντεγκερ.

Και αυτό γιατί σύμφωνα με τον Nicola Abbagnano η δυνατότητα είναι εκείνη που ρυθμίζει τη βαθύτερη σχέση με τα πράγματα και τους άλλους, κυρίως με τον εαυτό μας. Ακόμη και μέσα  στο καταθλιπτικό καθημερινό πλαίσιο της ζωής μας μπορούμε να αντλήσουμε εκείνες τις δυνατότητες που θα  μας δώσουν μια άλλη απάντηση, ένα λόγο ύπαρξης, μια άλλη εμπειρία εξέλιξης, μια νύξη για την απελευθέρωση της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο Nicola Abbagnano θεωρεί ότι οι πολυάριθμες δυνατότητες που υπάρχουν στη ζωή μπορούν να αποκαταστήσουν μια σχέση, μια  συσχέτιση.

Ο Nicola Abbagnano αποδέχεται ότι η εξωτερική πραγματικότητα, έτσι όπως εκφράζεται στον κόσμο η αμεσότητά της γεννά αισθήματα φόβου, αναπτύσσει δύσκολες συνθήκες, τρομοκρατεί πολλές φορές την ανθρώπινη παρουσία. Η δυνατότητα όμως, η οποία τροφοδοτεί την αλλαγή στον εκφρασμένο τρόπο ζωής, μπορεί να συμβάλλει δημιουργικά στη διαμόρφωση των όρων της ζωής μας. Η δυνατότητα για τον Nicola Abbagnano, δεν μετατίθεται στο μακρινό μέλλον, όπως συμβαίνει με τους άλλους υπαρξιστές, αλλά επιβεβαιώνει τον ευδιάκριτο οριστικό χαρακτήρα της στο παρόν. Εκτιμά ο Nicola Abbagnano, ότι ο άνθρωπος χάνει τις αυθεντικές του δυνατότητες, αλλοτριώνεται, διασκορπίζεται, αποπροσωποποιείται, διαθέτει όμως ανεξάντλητες δυνατότητες που μπορούν να τον κρατήσουν ελεύθερο και αυτεξούσιο. Η εκτίμηση του, είναι ότι η φύση έκρυψε περίτεχνα πολλαπλές δυνατότητες ικανές να απελευθερώσουν τον άνθρωπο από το αδιέξοδο της ιστορικής και  υπαρκτικής του τύρβης.

O Nicola Abbagnano, από το 1942, πολύ πριν από τον Λιούις Τόμας θεμελιώνει τις απροσμέτρητες δυνατότητες του ανθρώπου. Τι μας λέει στις μέρες μας ο Λιούις Τόμας «χάρη στην ύπαρξη του απείρου των δυνατοτήτων της πολυπλοκότητας του νευρικού συστήματος, που ξεπερνάει τα όρια του αντιληπτού και προκαλεί απέραντο δέος και θαυμασμό ο άνθρωπος είναι βιολογικά προγραμματισμένος με τέτοιο τρόπο ώστε να μην υπόκειται σε καμία χειραγώγηση και να έχει πάντα την ελευθερία της συνεχούς αναζήτησης νέων στόχων και σκοπών.»

Με άλλα λόγια ο Λιούς Τόμας συμφωνεί με τον Nicola Abbagnano και μας λέει με την δική του επιστημονική γλώσσα ότι η δομή του νευρικού συστήματος του ανθρώπου είναι εκείνη που τον καθιστά  βιολογικά ελεύθερο. Το ίδιο με την δική του φιλοσοφική  γλώσσα θα τονίσει και ο Nicola Abbagnano, «η υπαρξιακή δυνατότητα μπορεί να έχει ποικίλα χαρακτηριστικά αλλά το περιεχόμενο της είναι εκείνο που την εξαίρει σε αυθεντική».

Δεν είναι τυχαίο ότι ο υπαρξισμό του Nicola Abbagnano ονομάζεται «Θετικός Υπαρξισμός - Esistenzialismo Positivo» και αποτελεί το καλύτερο εργαλείο για την Φιλοσοφική Συμβουλευτική.  

Απόστολος Αποστόλου. 

 

Νέλσον Γκούντμαν και Φιλοσοφική Συμβουλευτική

                

Ο Νέλσον Γκούντμαν ελάχιστα γνωστός στις φιλοσοφικές  μας κοινότητες καθηγητής στο Χάρβαρντ  επιχείρησε τη μεγάλη έξοδο από τον αντικειμενισμό και μαζί κριτίκαρε την ιδεολογική δικτατορία των αναλυτικών και των κοιμισμένων εμβατηρίων τους, εισάγοντας  μια  αισθητική άποψη που λειτουργεί ως πρόταση ζωής.

Μιλώντας για τον κανόνα της επαγωγής και τον Μπλάσινο (grue) γρίφο, ουσιαστικά κτυπούσε το τελεφερίκ της σκέψης του Χιούμ και όχι μόνο, σπάζοντας παράλληλα  και ποδοπατώντας  τις μάσκες της αναλυτικής φιλοσοφίας και των λογικών διαλείψεων της. Τι μας λέει λοιπόν ο Γκούντμαν ο κανόνας της επαγωγής πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να λέει ότι το μέλλον θα είναι σαν το παρελθόν, αλλά μόνο σε ορισμένες απόψεις οι οποίες «επιδέχονται παρέκταση». Το αλληλολιβάνισμα του αναλυτικού θετικισμού όπου η αλήθεια μετατρεπόταν σε ανταλλάξιμη εικόνα προς όφελος της εικόνας της αλήθειας, πάει περίπατο.

Ο Νέλσον Γκούντμαν ιδρύει το 1967 το «Πρόγραμμα μηδέν» (Project Zero) στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, στο πρόγραμμα συνεργάστηκαν φιλόσοφοι, ψυχαναλυτές, ερευνητές – ψυχολόγοι και διερευνούσαν τις γνωστικές διαδικασίες της αισθητικής και της τέχνης στη διαδικασία της ανάπτυξης της προσωπικότητας, της ατομικότητας και της συλλογικότητας.

Ποια είναι τα οφέλη για την Φιλοσοφική Συμβουλευτική στα όσα τονίζει  ο Νέλσον Γκούντμαν. Στις εκτιμήσεις του ότι τα σύμβολα της μοντέρνας τέχνης υπερέχουν από τα σύμβολα της επιστημονικής κοσμοεικόνας. Και αυτό γιατί τα επιστημονικά σύμβολα κινούνται στα όρια της κλασικής αναπαράστασης της γλώσσας και του νοήματος, Η αναλυτική φιλοσοφία και ο γνωσιοθεωρητικός επιστημονικός προοπτικισμός, ψιλοπετάει ρίχνοντας αλλού τις άχνες (νοήματα) και αλλού τα φτερουγίσματα (γλώσσα), και πάντα σε κατασκευασμένες αντανακλάσεις σκέψεων και σε συμβατικές συνειρμικές σκηνοθεσίες.

Δεν είμαστε κατά τον  Νέλσον Γκούντμαν, πολιτικά και οικονομικά  αυτόματα. Λειτουργούμε σε συμβολισμούς (η επιρροή του από τον Κασσίρερ είναι εμφανής) και σε νοήματα τα οποία δεν είναι αναπαραστάσεις μιας αντικειμενικής πραγματικότητας.

Η αισθητική, η τέχνη, όχι ως αυτό που εμφανίζει αλλά ως αυτό που εμείς μπορούμε να ζήσουμε - να εδώ οι εγγύτητες με την Φιλοσοφική Συμβουλευτική η οποία προτείνει την αισθητική ως καθαρή ανάσα της ψυχοπνευματικής διαύγειας – γίνεται εσωτερίκευση και αλλαγή ζωής.

Για να μη λιμνάζει μέσα στο ίδιο της το ύφος η ζωή, όπως λέμε και στην Φιλοσοφική Συμβουλευτική έχουμε ανάγκη την μεταξίωση της αισθητικής μας, δηλαδή της ψυχοσυναισθηματικής μας  και συμβολικής μας λειτουργίας. Θυμίζει κάτι όλα αυτό; Βεβαίως θυμίζει τον Μισέλ Φουκώ και την «Επιμέλεια του Εαυτού».

Απόστολος Αποστόλου.

Κάντ και Φιλοσοφική Συμβουλευτική

O Κάντ με τη σκέψη  του, θέλησε να φωτίσει την terra incognita της φιλοσοφίας, και κατάφερε από τη μια πλευρά να παγιδευτεί σε ένα γνωσιακό αδιέξοδο και ένα θετικιστικό αγνωστικισμό, και από την άλλη να μας χαρίσει απροσμέτρητους  στοχασμούς  για  τη μεταβλητή της φιλοσοφικής  μεταβολής.

Η συμβολή του στην φιλοσοφική ανθρωπολογία και φιλοσοφική συμβουλευτική απροσμέτρητα ευεργετική. Πολύ πριν οι θεραπευτές της ψυχο-αγοράς καλλιεργήσουν σαν πράκτορες επί μισθώσι τις διαδρομές του θυμικού  ντεφατισμού, ο Κάντ μας έχει  δώσει τα φώτα του, και μας έχει απαλλάξει από τα ληγμένα λόγια του ψυχοθεραπευτικού προσκοπισμού.

Ήδη από το 1770 μας έχεις θέσει τα ερωτήματα:

Τι είμαι σε θέση να γνωρίζω;

Τι οφείλω να κάνω;

Που επιτρέπεται να ελπίζω;

Τι είναι ο άνθρωπος;

Ο Λακάν χαιρέτησε τα παραπάνω ερωτήματα με παραθέματα εγκωμιαστικών λόγων και παρόλες τις διαφορές του, με το καντιανό πνεύμα μένει ανοιχτός στην  καντιανή ερμηνευτική  ερωτηματοθεσία.

Ο Κάντ κάνει μια διάκριση ανάμεσα στα προσωρινά πάθη (Affekte) και στα νόμιμα πάθη (Leidenschaften), επιθυμώντας έτσι να οργανώσει μια πρακτική φιλοσοφία χωρίς την παθολογία ( ο Αντόρνο κινείται αντίθετα σε μια πρακτική φιλοσοφία με κέντρο  την παθολογία), επιπλέον στην προσπάθεια του, να ανιχνεύσει το «επιθυμείν» (Begehrungsvernogen) και μέσα από εκείνο τη διαστροφή  ενοχοποιεί νησίδες του Λόγου, όχι όμως  τον πυρήνα ( Kern) του Λόγου. Έτσι η  πρακτική φιλοσοφία ή η   φιλοσοφική συμβουλευτική, αποστασιοποιείται από την παθολογία και την καθαρτήρια προσπάθεια. Για τον Κάντ η πρακτική φιλοσοφία ή  η φιλοσοφική συμβουλευτική, δεν έχει εγγύτητες με τον  ψυχολογισμό, ασκώντας την ίδια στιγμή ο Κάντ  κριτική στον ψυχολογισμό. Η σκιά για τον Κάντ συλλαμβάνεται μέσα στη λάμψη του Λόγου. Επίσης οι  αξιολογικές αναπροσαρμογές του υποκειμένου  μέσα στην πρακτική φιλοσοφία ή την  φιλοσοφική συμβουλευτική, θα επιτρέψουν και διαφορετικές αποτιμήσεις  στο ψυχολογικό επίπεδο.

Βέβαια πολύ πριν από τον Κάντ, ο Αριστοτέλης μας έχει πει, ότι τα πάθη καθεαυτά έχουν αδιάφορο χαρακτήρα και εκδηλώνονται «απροαιρέτως». Η ανθρώπινη προαίρεση είναι που δίνει στα πάθη  προβάδισμα.( Ηθικά Νικομάχεια ΙΙ 4, 1105, β 28 -1106^α 6). Όμως η δυτική υπολογισμένη αοριστία με τις νεκρανεστημένες ιδοψυχαναγκαστικές ιδέες της, είχε συνάψει συμφωνία με την κηδεμονία της εσωτερικής διάρκειας του Απ. Παύλου, όταν στο Περί «παθών ατιμίας»  η κεντρική έννοια της παυλικής ανθρωπολογίας είναι η θεραπεία των παθών.

Αυτό όμως που κατεδαφίζει τον αχρονικό κυκλοθυμικό χαρακτήρα των ψυχοθεραπευτικών θεωριών είναι, όταν ο Κάντ θέτει το ζήτημα της μη  δικαιολόγησης  των κριτηρίων, των θεμελίων, των μετωνυμικών αιτιοτήτων,  των εξηγήσεων και αποτελεσμάτων, όπου η θεραπεία δεν υπάρχει ως θεραπεία των συμπτωμάτων, και παθολογική θεραπεία. αλλά ως διάγνωση συμπτωματολογίας, και θα ήταν μάταιο να αναζητηθεί η θεραπεία. Επιπλέον η νόσος και η ίαση συναιρούνται. Τι προτείνει στον τεχνικό παροξυσμό της ψυχοαναλυτικής ο Κάντ; τον θεμελιακό υπαινιγμό ο οποίος υπάρχει σε ό,τι προσπαθούμε να διατυπώσουμε.  (Κάντ Τι είναι Διαφωτισμός.)

Απόστολος Αποστόλου.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

Κινηματογράφος και Φιλοσοφική Συμβουλευτική.

Nicola Abbagnano και Φιλοσοφική Συμβουλευτική.

Νέλσον Γκούντμαν και Φιλοσοφική Συμβουλευτική

Κάντ και Φιλοσοφική Συμβουλευτική

Περί αναπαραστάσεως

Πόσο σκληρός είναι ο αποχαιρετισμός των κίβδηλων εννοιολογικών αφαιρέσεων που ο αντίλαλος τους κρατάει ακόμη; Πόσο ακόμη  τα ιερατεία των πνευματικών ζόμπι  θα κηδεμονεύουν την παραληρηματική αφαίρεση της σκέψης;

Ο λόγος για τα φληναφήματα περί «αναπαραστάσεως», από ψυχαναλυτικές και φιλοσοφικές οπισθοβατικές μηδαμηνολογίες. Οι περιπλανώμενοι μυαλοπώλες, η πνευματική ελιτοαλητεία, έχει κτίσει  τη «φυλακή του Ρέντιγγ» γύρω από την αναπαράσταση και το διακοσμητικό της παραμύθι.

Ο Φρόϋντ βγάζοντας την αναπαράσταση  στο σφυρί της  δημοπρασίας  και  θέλοντας να την αποχρωματίσει από την φιλοσοφική της ύπνωση, σε δύο του άρθρα με τίτλο «αναπαράσταση και μνημονικά ίχνη», θα μας πει ότι θα πρέπει να εγκαταλείψουμε τα φιλοσοφικά της ξόρκια της αναπαράστασης που μας άφησαν οι μάγισσες της φιλοσοφικής παιδείας μας  που την ήθελαν ως αναπαράσταση υποκειμένου με αντικείμενο και προς άφεση των αμαρτιών της, να την δούμε ως αντιδιαστολή συναισθήματος (ποσόν –quntum- συναισθήματος) και αναπαράστασης. Αναπαράσταση κατά Φρόϋντ είναι εκείνο το μέρος του αντικειμένου που εγγράφεται στα μνημονικά συναισθήματα. Εδώ ο δάσκαλος Φρόϋντ με τους βαρύτιμους λόγους του, εστιάζεται σε αναπαραστάσεις λέξεων και αναπαραστάσεις πραγμάτων. Οι αναπαραστάσεις πραγμάτων είναι χαρακτηριστικές του ασυνείδητου συστήματος, ενώ οι αναπαραστάσεις  λέξεων έχουν μια φυγή προς το συνειδητό και προ-συνειδητό.

O πολύς Green στο (La reserve de l’ incréable)  «η εφεδρεία του αδημιούργητου», θα μας πει ότι η αναπαράσταση είναι συνδεδεμένη με την απώλεια του μητρικού αντικειμένου, και κυρίως με το πένθος και την εξέλιξη της συγκεκριμένης ανάμνησης μέσα στην απουσία.  Η manques (έλλειψη), και η perte (απώλεια), γίνονται αναπαραστίσημες. Κάτω από μια άλλη προβληματική, ο Pierre Marty βλέπει ότι οι αναπαραστάσεις κατέχονται από μια μηχανιστική σκέψη (pensée opératoire).

Στην φιλοσοφική αστροφεγγιά η αναπαράσταση πότε συστήνεται με τους κυμματοσωματικούς δυϊσμούς της  και πότε με τα απόλυτα κέντρα. Στον Πλάτωνα η αναπαράσταση δεν έλκεται ούτε από την  έλλειψη, ούτε από το κενό, αλλά από μια κίνηση η οποία είναι αναντιπαράστατος (Σοφιστής 255 Α, 248Β, 249 Α). Στον Αριστοτέλη στο Περί Ψυχής η αναπαράσταση κατοικοεδρεύει στη φαντασία ως «δόξα μετ’ αισθήσεων», και ενώνει έννοιες και προσωπικές συνθέσεις. Στη δυτική πνευματική  «ορθολεξία», με  τα κέντρα, και τα ειδωλοποιητικά ριζώματα, η αναπαράσταση αναζητά έναν  πυρήνα (Kern). Ο γερμανικός βερμπαλισμός με  τους Κάντ και Σοπενχάουερ, θέλει κάθε αναπαράσταση να συνεπάγεται ως κατάφαση (Ich bin Denkende). Ας θυμηθούμε εδώ ότι  o Wolf εισήγαγε στη γερμανική γλώσσα τη λέξη Vorsellung (αναπαράσταση) με τη σημασία της ιδέας, ή εικόνας. Το άλλο στρατόπεδο της δυτικής πνευματικής ευφορίας, οι «γαλλικοί φιλοσοφικοί  αναμεταδότες», οι «χοηφόροι» του φαντασιακού, αναψηλάφησαν  την αναπαράσταση άλλοτε  ως φαινόμενο κατά τον Renouvier, και άλλοτε πάλι την κεραυνοβόλησαν στο imaginaire, σύμφωνα με  τον  Bossuet. Αλλά η αναπαράσταση θα μας πει ο Μπερξόν, ζει στο πεδίο του δικού μας κρυπτογραφήματος όχι ως représenter, αλλά ως se représenter (ως εγώ έχω την αναπαράσταση).  

Η αναπαράσταση με τις συναιτιότητες της, έξω από τον συμπλεγματικό διδακτισμό της «ενοχοποημένης»  «ψυχοφιλοσοφικής νησίδας», που την καθιστά περιγραφική έννοια, όπως το βίωμα και τα ψυχικά ενεργήματα, και της αποδίδει  εξηγητική προχειρολογία, για να παραφράσω τον Φελίξ Τορές «αλληγορεί το όνομα της». Δηλαδή λειτουργεί ως παρακειμενικότητα. Ως σημειώσεις, ως σκόπιμα χάσματα, ως υπότιτλοι, ως παρεμφερή στοιχεία, και  συνοδεύει, πλαισιώνει, διασπά, υποτιμά. Γι’ αυτό προτείνω στους μαθητές μου να μην περιμένουν την προσδοκία της αποκάλυψης από την αναπαράσταση,  αλλά την ειρωνεία της προκλητικότητας της, και της ρήξης της.

Με άλλα λόγια η αναπαράσταση  έχει την ακρίβεια της κοπτοραπτικής και κορεσμένη από ετερότητες χαίρεται τα ομοιώματά της. Ίσως ο Μπαχτίν ήξερε καλύτερα από όλους ότι η αναπαράσταση καταργείται με τη συμμετοχή στο παζάρι της ζωής, και όλα τα άλλα αποτελούν νεκρές φλυαρίες και άλλοθι για να εκκολάπτουμε  τις παλιές γραφές.  

Απόστολος  Αποστόλου.

Σεμιναριακός Κύκλος.

Ταξιδεύοντας σ' αυτό που Είσαι 

Κύκλος Διαδικτυακών Σεμιναρίων Αυτογνωσίας

Τα σεμινάρια θα είναι επαναλαμβανόμενα με καινούργιο περιεχόμενο κάθε φορά. Στόχος, η μελέτη ψυχο-οντολογικών προβλημάτων, μέσα απο την οποία να καλυφθεί ένα ευρύ φάσμα θεματολογίας και να παρουσιασθούν καινούργιες οπτικές με τις οποίες μπορούμε να δούμε τη σχέση μας με αυτό που ονομάζουμε πραγματικότητα, ψευδαίσθηση και ασυνείδητο. Και πως αυτό καθορίζει την εμπειρία μέσα από την αλληλεπίδραση μεταξύ του Εαυτού, του Εγώ και του Άλλου, στις Διαπροσωπικές Σχέσεις, στον Έρωτα, την Επιτυχία, την Ευτυχία και τη Χαρά, αλλά και στον Φόβο και την Αποτυχία και την Απογοήτευση. 

Μπορείτε να παρακολουθήσετε το σεμινάριο από το σπίτι σας, όπου κι αν βρίσκεστε εντός και εκτός Ελλάδας και Κύπρου. Μπορείτε να συμμετέχετε διαδραστικά με υποβολή ερωτήσεων, πριν, ή κατα τη διάρκεια του σεμιναρίου. Η διαδικτυακή σύνδεση θα είναι επίσης δυνατή για προεπιλεγμένες ερωτήσεις με τους παρευρισκομένους οι οποίοι θα μπορούν να εκφράσουν την ερώτηση τους στους ομιλητές και κάθε φορά θα ακολουθεί συζήτηση.

Παρουσιαστές:
Δρ. Απόστολος Αποστόλου, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας
Δρ. Αθηνά Γεωργίου, Κλινικός Ψυχολόγος

Εισαγωγικό Σεμινάριο
Πρώτη Ενότητα: Ο Εαυτός
Αποκύημα της πραγματικότητας, ή δημιουργός;
Δέσμιος μιας υπαρκτής πραγματικότητας ή σμιλευτής της;
Ασυνείδητο
Σκιώδεις σχέσεις
Έρωτας
Ευτυχία
Φόβος
Πόνος
Απογοήτευση
Αποτυχία

ΧΩΡΊΣ ΚΌΣΤΟΣ ΔΩΡΕΆΝ. ΌΠΩΣ ΌΛΟΙ ΟΙ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑΚΟΊ ΚΎΚΛΟΙ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΉΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉΣ.
Δηλώσεις συμμετοχής, theadventureofbeing@gmail.com

Ανθρωπομορφισμός ή Ζωομορφισμός;

Όταν άρχισε ο άνθρωπος να μπαίνει  στον κόσμο με ένα αίσθημα ασφάλειας, τότε άρχισε παράλληλα και να τον νοηματοδοτεί καθ' ομοίωση του εαυτού του. Έβλεπε  με άλλα λόγια διαθέσεις και δυνάμεις ανθρώπινες , τόσο για τα έμψυχα όσο και για τα άψυχα, αναγνώριζε ψυχή σ' όλα τα   αντικείμενα, αλλά  και  στα  γεγονότα. Απέδιδε ουσίες και μετάγγιζε τον εαυτό του επάνω τους. Με άλλα λόγια ο άνθρωπος πνευματοποιούσε, γιατί έτσι έβρισκε κατ' αυτόν, έναν κάποιο τρόπο να εγκαθιστά ένα νόημα.

Όλα αισθάνονται και ενεργούν όπως αυτός. Η ζωντάνια, η διεκδίκηση, η επικοινωνία γίνονται   στα μάτια του ανθρώπου μια συνομολογημένη σχέση που εγκαθιδρύεται μέσα από την δική του πρωτοβουλία. Οι θρύλοι, οι παραδόσεις, οι λαϊκές ιστορίες, αποτελούν τον κόσμο των προσωποποιημένων ενεργειών του ανθρώπου. Αυτό για κάποιους καλείται ανιμισμός, για κάποιους άλλους, ανθρωπομορφισμός.

Ο Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος από τον 6ο αιώνα ειρωνευόταν και ασκούσε έντονη κριτική στον ανθρωπομορφισμό. Και όμως ο ανθρωπομορφισμός έχει διεισδύσει παντού. Ο Νίτσε έλεγε ότι η αλήθεια είναι ένας ευκίνητος στρατός από μεταφορές, μετωνυμίες, και από  ανθρωπομορφισμούς. Ο ανθρωπομορφισμός καλύπτει ένα ευρύ φάσμα της ιστορίας μας. Είναι πανταχού παρών. Υπάρχει άλλοτε κρυφός, κάποιες άλλες φορές φανερός και εξευγενισμένος και άλλοτε πάλι χονδροειδής και ισοπεδωτικός.

Στο σύνολό τους οι πνευματικές επιχειρήσεις μας είναι μπολιασμένες από τον ανθρωπομορφισμό. Οι θρησκείες κινούνται κατά βάση με νοητικές μορφές και εννοιολογικά συγκροτήματα του ανθρωπομορφισμού (Βίοι Αγίων, αγιάσματα, θαύματα, κλπ). Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο στον Χριστιανισμό αλλά σ' όλες τις ιστορικές  θρησκείες,  δίνοντας άλλοτε περισσότερα και άλλοτε λιγότερα ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Ακόμη και ο Βουδισμός, ή η φιλοσοφία του Ζεν, διαθέτουν απεικάσματα ανθρωπομορφισμού, υπό τη μορφή ότι κατασκευάζουν φαινόμενα. Το ίδιο συμβαίνει και με την ψυχανάλυση και την επιστήμη. Έχουμε δηλαδή  παγίδες του ανθρωπομορφισμού ακόμη και σε υψηλές πνευματικές περιοχές.

Δηλαδή, ο ανθρωπομορφισμός διατυπώνεται ακόμη και εκεί που παρεμβαίνει μια μηχανή, ή ένα όργανο διερεύνησης. (π,χ ένα τηλεσκόπιο ή ένα μικροσκόπιο κλπ).  Και αυτό γιατί διαβάζουμε μηνύματα ή πληροφορίες, που μας έρχονται σε μια συνθηματική γλώσσα που πάλι παρεμβάλλεται ο άνθρωπος για να ερμηνεύσει. Έτσι από το ασυνείδητο, έως το Hua -t' ou στο Ζεν,  ή την πληροφορία από το τηλεσκόπιο,  όλα αυτά, ένας περιορισμένος εγκέφαλος θα τα     ε ρ μ η ν ε ύ σ ε ι. Πως μπορούμε λοιπόν να είμαστε σίγουροι ότι αυτό που μαθαίνουμε δεν κουβαλάει μαζί του και και την ανθρώπινη σφραγίδα ή την ανθρωπομορφική  επιτέλεση; Ή πως μπορούμε  να εγγυηθούμε ότι οι ποιότητες των εντυπώσεων μας δεν σκεπάζονται από ανθρωπομορφικά επιχρίσματα;

Στην φιλοσοφία μιλάμε πάντα για το ποιος "κατασκευάζει" το φαινόμενο. Και ο ανθρωπομορφισμός δεν είναι μόνο όταν μεταμορφώνεις με ανθρώπινη υπόσταση (όταν  πνευματοποιείς δηλαδή ) τα άψυχα ή όταν  δίνεις μια περαιτέρω δυνατότητα, σε έμψυχα ή πάλι όταν  ερμηνεύεις τα έμψυχα  ανάλογα με την ανθρώπινη συμπεριφορά αλλά και  όταν τα  "ανθρωπίζουμε". Που σημαίνει ότι αντί  να μεγαλώνουμε εμείς στην κλίμακά τους, τα μικραίνουμε για να μπουν εκείνα στην  δική μας. (ή και το αντίθετο).

Υπάρχει όμως σήμερα ο ανθρωπομορφισμός; Ή μήπως περάσαμε σε έναν ζωομορφισμό. Ο ζωομορφισμός έχει γίνει ο μετανεωτερικός κοινωνικός μεταβατισμός. Δεν έχει παρά να προσέξει κανείς τους  ζωομορφικούς  ήρωες των παιδικών κόμικς ( στη δεκαετία  του 90) του Ταμαγκότσι  με καταγωγή ίσως από τη Βερολινέζικη αβανγάρντ, ή ακόμη τα σπότ της Orangina.

Ο Δ. Δημητριάδης αναφερόμενος στη μεταμόρφωση των ανθρώπων σε ζώα στα έργα του Κάφκα, γράφει ότι "το ζώο είναι πάντα έρμαιο παθητικότητας και αβουλίας και πάντα καταλήγει στην ήττα, στην αποτυχία στη καταστροφή...στον Κάφκα ο άνθρωπος είναι χωρίς εξαίρεση ένα εκ των προτέρων καταδικασμένο ζώο."

Όμως ο ζωομορφισμός  δεν παραπέμπει μόνο στην παθητικότητα και αβουλία, αλλά και σε μια απελευθέρωση των ενστίκτων που όμως στην κυκλοφορία τους παροχεύονται, ή αν θέλετε χειραγωγούνται. Ο Brown έγραφε ότι σε  τρεις μεγάλους περιόδους  προορίζεται να διανύσει το γένος μας: την αρχαϊκή όπου τα ένστικτα εκδηλώνονται και ικανοποιούνται ελεύθερα, την καθεαυτό ιστορική που χαρακτηρίζεται από μια ολοένα και πιο ισχυρή αλλοτρίωση παράλληλα με καταπίεση (εδώ εστιάζεται και ο ανθρωπομορφισμός) και εκείνη των σκοτεινών δυνάμεων της  καρβουνόψυχης και κατευθυνόμενης ορμής. ( γιατί να μην είναι ο ζωομορφισμός;) για να τερματιστεί η δημιουργία μιας νέας φάσης της ελεύθερης και λυτρωμένης συνείδησης.

Απόστολος Αποστόλου.
              

Ακόμη και αν δεν υπήρχε έπρεπε να βρεθεί.

Ακόμη και αν δεν υπήρχε το ασυνείδητο θα έπρεπε να βρεθεί. Ο σολιψισμός (δηλαδή η θέση ότι ο κόσμος είναι η  παράσταση μου)  όταν αναφερόταν στο  οργανικό  στοιχείο του   ε γ ώ ,  βεβαίωνε και το μη - εγώ. Ανόργανα στοιχεία και συνθέσεις οργανικές, φαινόμενα φυσικά  και ψυχικά ολοκλήρωναν σύμφωνα με τον σολιψισμό τη σφαίρα του      α ν ώ ν υ μ ο υ  μη- ε γ ώ. Προς όλα αυτά αντιτίθεται το π ρ ο σ ω π ι κ ό   ε γ ώ , ως υποκείμενο αισθανόμενο, αντιλαμβανόμενο σκεπτόμενο. Έτσι ο χρόνος για να βρεθεί το ασυνείδητο ήταν πολύ ώριμος.

Τα πάθη η Κάθαρση και η Ομοιοπαθητική. Απόψεις του J. Croissant.

Είναι γεγονός ότι οι Στωϊκοί οικοδόμησαν την απλοϊκή τους δοξασία επάνω στις αναλύσεις του Αριστοτέλη όταν εκείνος  μιλούσε για τις παραστάσεις ως "παθήματα της ψυχής". Όμως ο Αριστοτέλης ποτέ δεν εδίδαξε, όπως οι Στωϊκοί  την απάθεια, ως προϋπόθεση  και κανόνα της αρετής. Και δεν συμβούλευε την εξάλειψη αλλά τον μετριασμό των παθών, τη μεσότητα, όπου τα πάθη υποταγμένα στο μέτρο, κατά την αντίληψη του, λειτουργούν με ισορροπία στον ομαλό ψυχικό κόσμο.

Όμως ο  Σταγειρίτης φιλόσοφος μας εντάσσει σε μια καινούργια αντίληψη, όταν μιλώντας  περί της Καθάρσεως, αναφέρεται στο  περί "ελέου και φόβου" . Με άλλα λόγια σύμφωνα με τις εκτιμήσεις  του J. Croissant,  ο Αριστοτέλης προσεγγίζει  με ψυχοφυσιολογικό επίπεδο τη Κάθαρση. Φαίνεται (πάντα κατά τον J. Croissant) ότι ο Αριστοτέλης (ας μη ξεχνάμε ότι ήταν γιος γιατρού και ο ίδιος υπήρξε και πέραν των άλλων και φυσιολόγος) έχει παρατηρήσει από ψυχοφυσιολογική πλευρά τις μυστηριακές τελετές και τα ιερά όργια και έχει πειστεί ότι ο παροξυσμός με την συμβολή της όρχησης έχει ως κατάληξη το " κουφίζεσθαι μέθ΄ ηδονής ".  Η  έξαρση του πάθους, κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ουσιαστικά γυμνάζει τη ψυχή, και παράλληλα δαμάζει τα πάθη εκτονώνοντας τα, με τρόπο ανακουφιστικό από την πίεση που αυτά ασκούν.

Έχουμε δηλαδή μια ομοιοπαθητική μέθοδο (η μέθοδος ήταν γνωστή στους αρχαίους γιατρούς "το όμοιον δια του ομοίου", εξάλλου ο μιθριδατισμός θα μπορούσε να συμπεριληφθεί εκεί) με το φόβο και τον έλεο που γιατρευόμαστε από τον φόβο και τον έλεο και τα "τοιαύτα" παθήματα.

Πρωτότυπη αλλά και αρκετά  πειστική η άποψη του J. Croissant. Επάνω σε αυτές τις απόψεις η Φιλοσοφική Συμβουλευτική προετοιμάζει σεμινάριο για τους όσους ενδιαφέρονται, ΔΩΡΕΑΝ  

Οι συγκινήσεις.

Στην αρχή ήταν το χάος.
Μετά γεννήθηκα εγώ, μονάχος, σ’ έναν κόσμο ραγισμένο
μ’ έναν κουρελιασμένο Θεό που γύριζε από πόρτα σε πόρτα
ζητιανεύοντας την ύπαρξή του.
Ύστερα γίναμε ξαφνικά δυο. Φιληθήκαμε
Κι άρχισε να σκοτώνει ο ένας τον άλλον.  Τ. Λειβαδίτης.

 Καί πάντα ἀπ' τό Θεό μας Μιά κλωστή μονάχα μᾶς χωρίζει Πού τύφλωση καί θάνατο Σημαίνει ἄν θά τήν κόψεις.
Γ.Ρίτσος.


Οι συγκινήσεις όσο πάνε και πιο ουδέτερες γίνονται. Κλείνονται στην συμφιλιωτική ελαφρότητα. Στην υγρασία του άγραφου.

 Ίσως γιατί χρόνια τώρα έχει πάψει να μας πληγώνει κάτι, ίσως πάλι γιατί  η σιωπή δεν λογαριάζεται ως εγκατάλειψη, η κραυγή δεν βγαίνει, η ανημποριά κρύβεται, τα μάτια  δεν διερευνούν, περιμένουν το ζάπινγκ του τελεκοντρόλ, για να γλιστρήσουν  επάνω στις επιφάνειες.

Οι συγκινήσεις απεργούν εδώ και χρόνια  στο φορτισμένο διάστημα μεταξύ δύο ανθρώπων. Και αυτό γιατί  καταλάβαμε ότι οι  συγκινήσεις δεν είναι υπόσχεση, αλλά  είναι βεβαιότητα. Και  ο πολιτισμός μας τις βεβαιότητες τις πέταξε στους δρόμους να τις μαζέψουν τα βραδινά  απορριμματοφόρα.Μας έμαθε σαν καλό αφεντικό , να λατρεύουμε την εφήμερη διεκπεραίωση, όπου η συγκίνηση δε βρίσκει θέση. 

Οι συγκινήσεις είναι για τους νοσταλγούς, που άθελα τους γίνονται ποιητές της χρονικότητας. 

Οι συγκινήσεις είναι για τους  ψυχοπλάνους, που μονομανιακά διανυκτερεύουν στη τοτεμική αύρα της αίσθησης, που εγείρει την εσωτερική όραση.

Οι συγκινήσεις δεν έχουν τελευταίες αναλαμπές σαν τον φώσφορο γιατί έχουν τρυπώσει στο συμβολικό σύστημα και μας πολιορκούν όταν και όποτε τις αφήνουμε να αναπνεύσουν.

Τι να σου πουν όμως στο καναπές του ψυχοτεχνικού; (ψυχαναλυτή, ψυχοθεραπευτή, υποστηριχτή, κλπ). Εκεί αν δεν τις αφήσεις να βάλουν την σιωπή τους να χορέψει, αν δεν τους δώσεις την ποιητική άλω, μέσα από τη λέξη (αυτό κάνει πάντα ο καλός υποστηριχτής)   που  θα τους προσφέρεις  τον εαρινό υπαινιγμό, τότε μη περιμένεις τις  φωταύγεια  τους, αλλά να περιμένεις τη λογική των απειράριθμων κλισέ, όπου νομιμοποιούν το έγκλημα (το τραύμα δηλαδή που ψάχνει ο ψυχοτεχνικός) και ζητούν την συγχώρεση. (Αυτή θα την δώσει ή δεν θα την δώσει ο ψυχοτεχνικός).


Μήπως ήρθε ο καιρός να φύγουμε από αυτή τη συμφωνία της εσωτερικής θυσίας, και  των ουδετεροποιημένων στιγμών;

Απόστολος Αποστόλου.